ارز دیجیتال چیست؟
ارز دیجیتال چیست؟
آخرین بروزرسانی: ۶ دسامبر ۲۰۲۴
در مبادلهگر تلاش ما این است که مفاهیم پیچیده دنیای رمزارزها را به زبانی شفاف، دقیق و قابلدرک ارائه کنیم. هدف آموزش کاربران فارسیزبان است تا دیدی عمیق و واقعبینانه نسبت به ارزهای دیجیتال، فرصتها و ریسکهای آن داشته باشند. این محتوا توصیه سرمایهگذاری نیست، بلکه راهنمایی آموزشی برای تصمیمگیری آگاهانه است.
ارز دیجیتال چیست؟
ارز دیجیتال (Cryptocurrency) یک دارایی دیجیتال است که میتواند مانند پول عمل کند، نمایندهی ارزش باشد یا یک کاربرد مشخص روی بلاکچین داشته باشد. در این راهنما به این سؤال پاسخ میدهیم که «ارز دیجیتال چیست؟»
همچنین درباره بلاکچین، نحوه عملکرد ارزهای دیجیتال، صرافیهای رمزارزی و روش استفاده از ارز دیجیتال صحبت خواهیم کرد. ابتدا با کمی پیشزمینه شروع میکنیم.
انواع ارز دیجیتال
بیتکوین در سال ۲۰۰۹ توسط فرد یا گروهی ناشناس با نام ساتوشی ناکاموتو راهاندازی شد و جرقه انقلاب مدرن کریپتو را زد.
امروزه بیتکوین شناختهشدهترین ارز دیجیتال است و به دلیل محدود بودن عرضه (حداکثر ۲۱ میلیون واحد)، اغلب از آن با عنوان «طلای دیجیتال» یاد میشود.
با گذشت زمان، پروژههای رمزارزی جدیدی معرفی شدند؛ برخی با هدف افزایش سرعت تراکنشها و برخی برای افزودن قابلیتهای جدید به شبکههای بلاکچینی.
لایتکوین در سال ۲۰۱۱ بهعنوان فورکی از بیتکوین عرضه شد و تراکنشها را تقریباً چهار برابر سریعتر از شبکه بیتکوین پردازش میکند.
در سال ۲۰۱۵، شبکه اتریوم راهاندازی شد و قابلیت برنامهنویسی قدرتمند را به دنیای کریپتو آورد. این موضوع منجر به شکلگیری «قراردادهای هوشمند» شد؛ برنامههایی که مستقیماً روی بلاکچین اجرا میشوند.
امروزه دهها هزار ارز دیجیتال وجود دارد. بسیاری از آنها توکنهایی هستند که روی بلاکچینهای موجود اجرا میشوند و وجودشان برای عملکرد شبکه الزامی نیست.
برای مثال، اتر (ETH) سوخت شبکه اتریوم است. کارمزد تراکنشها و اجرای قراردادهای هوشمند با ETH پرداخت میشود؛ بنابراین ETH هم ذخیره ارزش است و هم توکن کاربردی. در مقابل، توکنی مانند PEPE که صرفاً برای معاملهگران محبوب است، هیچ کاربرد فنی در شبکه اتریوم ندارد.
برترین ارزهای دیجیتال
با وجود هزاران ارز دیجیتال، اکثر آنها در بلندمدت دوام نمیآورند. پروژههای برتر ارزش بازار بالاتری دارند و جایگاه آنها با رشد پذیرش بازار تغییر میکند.
برترین ارزهای دیجیتال بر اساس ارزش بازار:
- بیتکوین (BTC)
- اتریوم (ETH)
- تتر (USDT)
- بایننس کوین (BNB)
- ریپل (XRP)
- سولانا (SOL)
- یواسدی کوین (USDC)
- کاردانو (ADA)
- دوجکوین (DOGE)
- آوالانچ (AVAX)
دو مورد از ده ارز برتر (USDT و USDC) استیبلکوین هستند؛ یعنی ارزش آنها به دلار آمریکا متصل است.
سایر ارزهای این فهرست، سوخت شبکههای خود هستند و برای پرداخت کارمزد تراکنشها استفاده میشوند. ارزش این ارزها ثابت نیست و توسط بازار تعیین میشود.
ارز دیجیتال چگونه کار میکند؟
ارزهای دیجیتال از نظر انتقال ارزش شبیه پولهای سنتی (فیات) عمل میکنند. پول فیات مانند دلار یا پوند، ارزشی دارد چون دولتها آن را به رسمیت شناختهاند.
در مقابل، ارزش ارز دیجیتال توسط بازار و عرضه و تقاضا تعیین میشود.
شما میتوانید با ارز دیجیتال کالا یا خدمات بخرید یا بدهی تسویه کنید. یکی از نمونههای معروف، «روز پیتزای بیتکوین» است که در آن لازلو هانیچ ۱۰٬۰۰۰ بیتکوین را برای خرید دو پیتزا پرداخت کرد؛ ارزشی که امروز صدها میلیون دلار است.
تراکنشهای رمزارزی بدون واسطه انجام میشوند؛ نه بانک و نه نهاد مرکزی نمیتواند جلوی آن را بگیرد. هدف شبکه جلوگیری از دوبارهخرجکردن است، نه قضاوت درباره ماهیت تراکنش.
ارزهای دیجیتال چگونه ایجاد میشوند؟
بسیاری از ارزها مانند بیتکوین از طریق استخراج (Mining) ایجاد میشوند. در این روش، ماینرها با حل مسائل رمزنگاری، تراکنشها را تأیید کرده و پاداش میگیرند. این روش «اثبات کار (PoW)» نام دارد.
در مقابل، برخی شبکهها از اثبات سهام (PoS) یا روشهای دیگر اجماع استفاده میکنند که در آن کاربران با قفلکردن دارایی خود، پاداش دریافت میکنند.
- استخراج: ایجاد کوین جدید از طریق اثبات کار
- ضرب (Minting): ایجاد توکن یا کوین جدید از طریق الگوریتم یا استیکینگ
آیا ارز دیجیتال امن است؟
ارزش ارزهای دیجیتال نوسان بالایی دارد؛ موضوعی که هم فرصت سودآوری ایجاد میکند و هم ریسک به همراه دارد. برای مثال، سولانا (SOL) که یکی از ارزهای محبوب حوزه قراردادهای هوشمند است، از زمان عرضه تا رسیدن به سقف تاریخی حدود ۲۶۰ دلار، نزدیک به ۹۵۰۰٪ رشد را تجربه کرد.
اما تنها یک سال بعد، قیمت SOL به زیر ۱۰ دلار سقوط کرد. مانند هر دارایی دیگری، ارزهای دیجیتال نیز با ریسک قیمتی همراه هستند.
با این حال، ریسکها فقط به قیمت محدود نمیشوند و عوامل دیگری نیز باید در نظر گرفته شوند. خوشبختانه راههایی برای کاهش این ریسکها وجود دارد:
🔹 ریسکهای اصلی در بازار ارز دیجیتال
ریسک قیمت: بازار کریپتو هنوز جوان است و حجم معاملات آن نسبتاً پایینتر از بازارهای سنتی است؛ به همین دلیل نوسانات شدید قیمتی رایج هستند. یکی از روشهای کاهش این ریسک، میانگینگیری هزینه دلاری (DCA) است؛ یعنی خرید تدریجی در بازههای زمانی مختلف.
ریسک پلتفرم: صرافیهای ارز دیجیتال امکان نگهداری آسان داراییها را فراهم میکنند، اما کلیدهای خصوصی کیف پولها در اختیار خود صرافی است. اگر صرافی برداشتها را متوقف کند یا دچار ورشکستگی شود، دارایی شما در خطر خواهد بود. برای مبالغ بالا، استفاده از کیف پولهای غیرامانی (Self-Custody) توصیه میشود.
ریسک قرارداد هوشمند: قراردادهای هوشمند ابزارهای قدرتمندی هستند، اما ممکن است دارای باگ، ضعف امنیتی یا کد مخرب باشند. پیش از استفاده از هر پروتکل، بررسی گزارشهای حسابرسی امنیتی (Audit) ضروری است.
ریسک سیاسی و قانونی: دولتها میتوانند قوانین محدودکننده یا حتی ممنوعیت کامل برای ارزهای دیجیتال وضع کنند. برای مثال، چین در سال ۲۰۲۱ استخراج و معامله رمزارزها را ممنوع کرد. این ریسک باید در تصمیمگیری سرمایهگذاری لحاظ شود.
راگ پول (Rug Pull) و پروژههای رهاشده: برخی پروژههای بهظاهر جذاب هرگز به مرحله اجرا نمیرسند یا حتی کلاهبرداری هستند. در این بازار، تحقیق و بررسی دقیق (DYOR) اهمیت حیاتی دارد.
تفاوت ارز دیجیتال با پول فیات
پول فیات توسط دولتها کنترل میشود و معمولاً مبتنی بر بدهی است. اما ارزهای دیجیتال به بدهی متصل نیستند و اغلب غیرمتمرکزند.
مردم میتوانند از ارز دیجیتال بهعنوان پول، ذخیره ارزش، سرمایهگذاری یا ابزار معامله استفاده کنند.
تمرکززدایی در برابر تمرکز
پولهای سنتی متمرکز هستند، اما بسیاری از ارزهای دیجیتال غیرمتمرکزند. برای مثال، تغییرات در شبکه بیتکوین نیازمند اجماع گسترده ماینرهاست.
با این حال، همه ارزها کاملاً غیرمتمرکز نیستند؛ برای مثال ریپل تا حد زیادی توسط یک شرکت کنترل میشود.
بلاکچین چیست؟
در سادهترین تعریف، بلاکچین یک دفترکل (Ledger) یا سابقهای از تراکنشهاست. نام بلاکچین نیز از ساختار آن گرفته شده است.
تراکنشها توسط ماینرها یا نودهای اعتبارسنج در قالب «بلاک» دستهبندی میشوند.
هر بلاک با استفاده از یک هش رمزنگاریشده به بلاک قبلی (یا بلاک والد) اشاره میکند.
این بلاکهای بههمپیوسته، یک زنجیره (Chain) را تشکیل میدهند.
از آنجا که هر بلاک به بلاک قبلی متصل است، تغییر دادن تراکنشها در بلاکچین بسیار دشوار میشود.
اگر یک بانک یا شرکت بخواهد در سیستم مالی سنتی یک تراکنش را برگرداند، معمولاً میتواند با تغییر یک مقدار در پایگاه داده این کار را بهسادگی انجام دهد. اما در مقابل، شبکههای ارز دیجیتال با ایجاد یک زنجیره بههمپیوسته، تراکنشها را به شکلی ایمن میکنند که تغییر دادن تراکنشهای قبلی بهسادگی امکانپذیر نباشد.
این ویژگی که تراکنشها تقریباً غیرقابل تغییر هستند، تغییرناپذیری (Immutability) نامیده میشود. هرچند این موضوع تغییر تراکنش را کاملاً غیرممکن نمیکند، اما انجام آن را بهشدت سخت و پرهزینه میسازد. با اضافه شدن بلاکهای جدید، تراکنشهای قبلی دائمیتر میشوند.
برای مثال، در شبکه بیتکوین، هزینه تغییر یک تراکنش قدیمی معمولاً بسیار بیشتر از سود احتمالی آن است. برای تغییر یک تراکنش، باید تمام بلاکهایی که بعد از بلاک حاوی آن تراکنش قرار دارند دوباره استخراج شوند — و این کار باید سریعتر از کل شبکه انجام شود، زیرا بیتکوین همواره طولانیترین زنجیره معتبر را انتخاب میکند.
پس از شش تأیید بلاک، یک تراکنش بیتکوین نهایی تلقی میشود. با این حال، در عمل و برای تراکنشهای کوچکتر، حتی پس از یک تأیید نیز به دلیل هزینه بالای استخراج مجدد، تراکنش عملاً دائمی محسوب میشود.
شبکه بیتکوین برای ایمنسازی بلاکچین خود از الگوریتم اثبات کار (Proof of Work) استفاده میکند که در بخش بعدی به آن خواهیم پرداخت.
جمعبندی مبادلهگر
ارزهای دیجیتال ترکیبی از فناوری، اقتصاد و آزادی مالی هستند. درک درست مفاهیم پایه مانند بلاکچین، اجماع و ریسکها، اولین قدم برای ورود هوشمندانه به این بازار است. در مبادلهگر، همراه شما هستیم تا با دانش، نه هیجان، تصمیم بگیرید.
در مبادلهگر، همیشه آمادهایم تا خدمات امن و سریع صرافی رمز ارز را ارائه دهیم.
تحلیل ها و وبلاگ های معتبر را در آکادمی مبادله گر دنبال کنید.
برای اخبار لحظهای، به کانال خبری مبادلهگر و اینستاگرام مبادلهگر سر بزنید.
دیدگاهها